Πόσο δύσκολο είναι να είσαι ευφυής στην Ελλάδα; Πόσο άβολο να σου κόβει στο βασίλειο των μετριοτήτων και της μετριότητας;
Στις δυτικές κοινωνίες, όπως και στην Ελλάδα, έχει ανατραπεί παντελώς η εννοιολογική σημασία του λήμματος «εξυπνάδα – ευφυία» και ουδεμία σχεση έχει με το παρελθόν. Για την ακρίβεια η έννοια «έξυπνος» έχει αλλοιωθεί ή αφομοιωθεί από την λέξη «πετυχημένος».
Ο κάθε πετυχημένος είναι απαπόδραστα και έξυπνος. Διότι αν δεν ήταν εξυπνος, πώς θα γινότανε πετυχημένος; Ας πούμε ένα παράδειγμα: Στον κόκκινο σηματοδότη των φαναριών σταματά ένα πολυτελές αυτοκίνητο, με φιμέ παράθυρα, για να μη διακρίνονται να πρόσωπα των επιβαινόντων. Και παραδίπλα, ένα παπάκι, με έναν ανέμελο νεαρό με σκισμένο τζιν κι ένα t-shirt με αποτυπωμένη τη φωτογραφία ενός ροκ συγκροτήματος.
Ποιος εκ των δυο είναι ο πιο έξυπνος; Ο κύριος φραγκάτος, βεβαίως – βεβαίως. Έτσι, αβίαστα. Αν αυτοί οι δυο υποβληθούν σε τεστ IQ, είναι βέβαιο ότι θα νικήσει ο κύριος φραγκάτος; Όχι, βέβαια.
Η λαϊκή αντίληψη, όμως, είναι παγιωμένη, άρα και αδιαπραγμάτευτη ότι ο πλούσιος, ο πετυχημένος, είναι ο πιο έξυπνος. Κι ας μην έχει ουδεμία σχέση με την εξυπνάδα, την ευφυία. Ας μη γνωρίζει ότι η εξυπνάδα, η ευφυΐα, είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τη συναισθηματική νοημοσύνη. Άλλο είναι η εξυπνάδα και άλλο η καπατσοσύνη ή η εγγενής επιχειρηματικότητα για τη δημιουργία μεγάλου κουμπαρά.
Όταν στην Ελλάδα βασικό κριτήριο εξυπνάδας είναι το χρήμα, τότε είναι πανεύκολη η σκιαγράφηση του προφίλ του έξυπνου. Αλαζονεία, τουπέ, υποκρισία, μεγαλομανία και «ξερολισμός». Έννοιες που συμπυκνώνονται στην φράση «ξέρεις ποιος είμαι εγώ»;
Ο πραγματικά έξυπνος, ωστόσο, είναι ένας μετριοπαθής άνθρωπος, προσαρμοστικός με τάση προς την αυτορρύθμιση. Φυσικά, δεν είναι εγωιστής και θεωρεί αρετή την αυτοαναίρεση. Είναι δε και αυθεντικός, σιχαίνεται την απομίμηση, γιατί όπως είπε και ο Όσκαρ Ουάιλντ, «η απομίμηση είναι ο φόρος που πληρώνει η μετριότητα στην ιδιοφυΐα».
Ο Γκαίτε είπε κάτι άλλο για την εξυπνάδα. Πως «όταν μαλώνουν δυο, φταίει αυτός που είναι ο πιο έξυπνος».
Είναι, λοιπόν, καταδικασμένοι οι πραγματικά έξυπνοι της ελληνικής κοινωνίας; Σαφώς, όχι. Ποιο, όμως, είναι το πληθυσμιακό ακροατήριο του έξυπνου και ποιο αυτό της μετριότητας; Η μέρα με τη νύχτα στην σημερινή Ελλάδα. Οι μέτριοι δεν εκτιμούν τους έξυπνους, γιατί νοιώθουν ότι υπολείπονται σε πολλά. Τους υπονομεύουν και τελικά τους νικούν. Η Ελλάδα είναι το βασίλειο των μετριοτήτων. Αυτών που δεν αντιδρούν, βολεύονται, δεν αυτενεργούν και ικανοποιούνται να είναι μέρος του «συστήματος των μετρίων». Όμως, οι έξυπνοι, αν προσποιηθούν κάνοντας τον βλάκα και τον κουτό, έχουν πιθανότητες σε αυτή την κοινωνία. Διότι μπορούν να προσποιηθούν τους βλάκες. Ενώ οι κουτοί δεν μπορούν να προσποιηθούν τους έξυπνους…
