Τεχνικές και τεχνάσματα για την παράκαμψη της λογοκρισίας που ασκούν οι πλατφόρμες στα social media, όπως παρουσιάστηκαν στο πρόσφατο Διεθνές Forum Δημοσιογραφίας του iMEdD.
Όλο και περισσότεροι δημοσιογράφοι σε όλο τον κόσμο παραπονιούνται ότι συγκεκριμένες αναρτήσεις τους, πετσοκόβονται ή κατεβαίνουν από τους λογαριασμούς τους εξαιτίας νέων, αυστηρών κι εν πολλοίς αδικαιολόγητων περιορισμών που επιβάλλουν οι κορυφαίες ψηφιακές πλατφόρμες. Το Tik Tok, για παράδειγμα, κατηγορείται όλο και πιο συχνά ότι κατεβάζει αναρτήσεις κορυφαίων media όπως των New York Times, Guardian, El Pais, Liberation κ.ά. όταν ανιχνεύει σε αυτές λέξεις όπως πτώμα, αίμα, σεξ, θάνατος, βιασμός, αυτοκτονία, Ναζί κ.ά. Τα μεγαλύτερα newsrooms του κόσμου θορυβημένα από την αύξηση των περιστατικών αυτών αποφάσισαν να αντιδράσουν αναπτύσσοντας τεχνικές και τεχνάσματα προκειμένου να παρακάμψουν τη λογοκρισία που επιβάλλουν οι πλατφόρμες και οι μεγάλοι επιχειρηματικοί όμιλοι.
Στο πρόσφατο Διεθνές Forum Δημοσιογραφίας του iMEdD, το οποίο πραγματοποιήθηκε στα τέλη Σεπτεμβρίου στην Αθήνα και στο πλαίσιο της συνεδρίας «Η ‘αζώντανη’ γλώσσα του διαδικτύου: Πώς η σύγχρονη δημοσιογραφία αποκωδικοποιεί το ‘algospeak’», εκπρόσωποι κορυφαίων newsrooms παρουσίασαν το πρόβλημα, τη λογοκρισία που επιβάλλουν οι πλατφόρμες -και κάποιες λύσεις τους, μια από αυτές είναι η τεχνική algospeak.
H Erika Marzano από τον γερμανικό οργανισμό Deutsche Welle και η ομάδα της αποφάσισαν να βρουν ποιες λέξεις επηρεάζουν τον αλγόριθμο στις ψηφιακές πλατφόρμες δικτύωσης και πως θα μπορούσαν να ‘αντικαταστήσουν’ τις λέξεις αυτές με άλλες που θα σημαίνουν το ίδιο αλλά θα ‘περνάνε’ από την ψηφιακή λογοκρισία. Ταυτόχρονα, η ομάδα του κορυφαίου γερμανικού ειδησεογραφικού οργανισμού άρχισε να δημιουργεί μια νέα γλώσσα επικοινωνίας, την algospeak, προκειμένου να τη χρησιμοποιήσει για να ξεγλιστρήσει από τη λογοκρισία.
Άρχισαν λοιπόν να αντικαθιστούν λέξεις που η λογοκρισία τιμωρεί με εξαφάνιση των αναρτήσεων, με άλλες λέξεις με το ίδιο όμως νόημα. Αντικατέστησαν στα κείμενά τους τη λέξη drones, μια λέξη που φαίνεται πως απεχθάνεται ο αλγόριθμος γιατί δημιουργεί πολεμικούς συνειρμούς, με την (άσχετη) φράση «Dior bags». Αντικατέστησαν τη λέξη ICE (είδος ναρκωτικού) με τη φράση «cute winter boots». Παράλληλα άρχισαν να χρησιμοποιούν σύμβολα, ιδεογράμματα ή αριθμούς και να δημιουργούν νεολογισμούς, νέες λέξεις δηλαδή, για να παρακάμψουν το εκνευριστικό σάρωμα πολιτικής ορθότητας που επιβάλλει ο αλγόριθμος ακόμα και σε καθιερωμένα media.
Τη λέξη πορνό (porn) την αντικαθιστούν με ένα καλαμπόκι (corn), τη λέξη βιασμός (rape) με ένα τσαμπί σταφύλι (grape) ενώ νέες λέξεις όπως «αζώντανος» (unaliving) χρησιμοποιούνται στη θέση της λέξης «νεκρός» που προκαλεί αλλεργία στα ψηφιακά λαγωνικά των πλατφορμών. Σε ρεπορτάζ για τη διακίνηση ναρκωτικών στις γερμανικές πόλεις οι συντάκτες της Deutsche Welle στο σημείο που εκφωνούσαν τη λέξη «κοκαΐνη» είχαν βάλει το (συνθηματικό) νιαούρισμα ενός γατιού. Με τα αρχικά ED υπονοείται η φράση eating disorder (διατροφική διαταραχή) που επίσης κόβει ο αλγόριθμος, με τη φράση I am just an accountant υπονοείται η φράση I am just a sex worker, άλλη μια απαγορευμένη λέξη. Με το σύμβολο ενός αφράτου κέικ εικονογραφείται η επίσης απαγορευμένη λέξη «κώλος».
Απαραίτητη διευκρίνιση: όλες αυτές οι τεχνικές χρησιμοποιούνται από το μεγάλο γερμανικό δίκτυο μόνο στα social media καθώς τόσο στο site του όσο και στα podcast οι επίμαχες λέξεις εκφωνούνται κανονικά. Ανάλογα συμπεριφέρονται πλέον και οι θεατές των reels της Deutsche Welle οι οποίοι σχολιάζουν χρησιμοποιώντας κι αυτοί algospeak για να μην κόβονται τα σχόλιά τους. «Δεν χρειάζεται να αγαπάμε το algospeak, αλλά να το χρησιμοποιούμε για να αντιμετωπίσουμε τη λογοκρισία που επιβάλλουν οι πλατφόρμες», υποστηρίζει η Erika Marzano αναγνωρίζοντας φυσικά ότι η algospeak δεν είναι -προς το παρόν- μια γοητευτική αλλά μια συνθηματική γλώσσα.
H Iris Pase από τον σκωτσέζικο φιλανθρωπικό οργανισμό Pillow Talks Scotland ο οποίος ασχολείται με τις ανθρώπινες σχέσεις, την ψυχική και τη σεξουαλική υγεία ευάλωτων κοινωνικών ομάδων, στην τοποθέτησή της ανέφερε ότι ακόμα και πανεπιστημιακοί ερευνητές/ αναλυτές αναγκάζονται πλέον να αυτολογοκριθούν για να μην κατέβουν τα κείμενά τους και κατήγγειλε ότι κατεβαίνουν ακόμα και κείμενα γιατρών που αναφέρονται στην σεξουαλική υγεία επειδή, αναπόφευκτα, χρησιμοποιούν λέξεις που περιγράφουν γυναικεία κι ανδρικά γεννητικά όργανα. «Οι πλατφόρμες απαγορεύουν ακόμα και σε επιστήμονες αναφορές σε μέρη του ανθρώπινου σώματος, οπότε είμαστε αναγκασμένοι να χρησιμοποιήσουμε μια νέα γλώσσα η οποία θυμίζει κάπως τα… καλιαρντά, τη γλώσσα των ομοφυλόφιλων» είπε χαριτολογώντας.
Η Iris Pase όπως άλλωστε και οι υπόλοιποι συμμετέχοντες στο πάνελ «Η ‘αζώντανη» γλώσσα του διαδικτύου: Πώς η σύγχρονη δημοσιογραφία αποκωδικοποιεί το ‘algospeak’», θεωρούν ότι η χρήση ευφημισμών ή κωδικοποιημένων λέξεων ενέχει τον κίνδυνο να γίνει μην μπορεί ο δημοσιογράφος ή ο σχολιαστής του διαδικτύου να γίνει αντιληπτός από το ευρύ ακροατήριο. «Το δημόσιο συμφέρον δεν θέλει περισσότερο ευφημισμό, αλλά περισσότερη σαφήνεια» επεσήμανε η Σκωτσέζα δημοσιογράφος.
