Η συναρπαστική ιστορία του εμβληματικού περιοδικού των 80s σε ένα βιβλίo – μια ιστορία που αξίζει να διαβαστεί ξανά και ξανά.
Το 1980 δύο νέοι στην Αθήνα, ο Βλάσης Ρασσιάς και ο Κώστας Μανδηλάς αποφάσισαν να εκδώσουν ένα περιοδικό πολύ διαφορετικό από εκείνα που κυκλοφορούσαν εκείνο το διάστημα- ήταν η «Ανοιχτή Πόλη», ένα περιοδικό «Για τα περάσματα που δεν βρέθηκαν ποτέ» όπως αναγραφόταν πάντοτε στο εξώφυλλό του.
Οι δύο νέοι, επικεφαλής μιας δυνατής ομάδας αρθρογράφων, κατάφεραν να εκδώσουν 33 τεύχη της «Ανοιχτής Πόλης» από το 1980 μέχρι το 1993. Ο Ρασσιάς συνέχισε ως συγγραφέας βιβλίων μέχρι το τέλος της ζωής του το 2019 ενώ ο Μανδηλάς παρουσίασε το 2025 ένα βιβλίο στο οποίο καταγράφει την ιστορία του περιοδικού «Ανοιχτή Πόλη». Το βιβλίο κυκλοφόρησε από τις «Εκδόσεις στο Περιθώριο», έναν οίκο που ειδικεύεται στην καταγραφή, την ανάλυση και την παρουσίαση της νεανικής κουλτούρας και των κοινωνικών κινημάτων της δεκαετίας του 1980.
Το δίδυμο των Ρασσιά- Μανδηλά επιχείρησε να συνδέσει την κουλτούρα των εναλλακτικών κοινοβίων που άνθησαν τη δεκαετία του 1970 σε ΗΠΑ και βορειοδυτική Ευρώπη αλλά και τις αντιεξουσιαστικές συλλογικότητες που ξεπήδησαν από τα νεολαιίστικα κινήματα της δεκαετίας του ‘60, με τις αξίες και το γενικότερο πνεύμα που υπήρχε στους εγκαταλελειμμένους προχριστιανικούς πολιτισμούς από τους οποίους ήταν αμφότεροι οι εκδότες γοητευμένοι.
Βέβαια η εποχή τους, η πρώτη δημοκρατική περίοδος που ακολούθησε την Μεταπολίτευση, είχε άλλες προτεραιότητες, εμφορείτο από άλλες ιδεολογίες και κινούνταν σε άλλα μήκη κύματος. Οι δύο εκδότες όμως ήταν αποφασισμένοι να διαφέρουν. «Απελευθερωμένοι από το μεσσιανικό άγχος να σώσουμε τον κόσμο και ξεγυμνωμένοι από κάθε ιδεολογικό ενδιαίτημα, θελήσαμε να ανοίξουμε μια συζήτηση», γράφει ο Κ.Μανδηλάς, μια συζήτηση για τον «φυσιοκρατικό παγανισμό των βορείων, των κυνικών, των στωικών και των επικούρειων».
Οι καταλήψεις των ελληνικών πανεπιστημίων ενάντια στον διαβόητο Νόμο 815 επιτάχυναν τις διαδικασίες για την έκδοση ενός περιοδικού το οποίο συσπείρωσε γύρω του μια μικρή ομάδα ερασιτεχνών δημοσιογράφων, μεταφραστών, λογοτεχνών, κριτικών κι διανοουμένων. Δεν επρόκειτο για μια ομάδα περιθωριακών ή αναχωρητών, αλλά για ανθρώπους που ήθελαν να δράσουν εναλλακτικά, αλλά μέσα στην κοινωνία που διαμορφωνόταν στην Ελλάδα μετά την επτάχρονη δικτατορία και στο κατώφλι της ευρωπαϊκής προοπτικής της.
Το πρώτο τεύχος του περιοδικού «Ανοιχτή Πόλη» κυκλοφόρησε τον Οκτώβριο του 1980 σε 1.000 αντίτυπα τα οποία πωλούνταν στην τιμή των 30 δραχμών -το τεύχος έγινε ανάρπαστο!
Η ομάδα του περιοδικού «Ανοικτή Πόλη», το οποίο πήρε το όνομά του από το σπουδαίο underground αμερικανικό περιοδικό «Open City, δημιούργησε τα επόμενα χρόνια την «Alternative Gallery», ένα αρχείο περιοδικών του underground χώρου, στο οποίο περιλαμβάνονται εκατοντάδες τίτλοι σπάνιων ή δυσεύρετων εντύπων τα οποία έφτασαν στα χέρια της συντακτικής ομάδας μέσω… ταχυδρομείου από ολόκληρο τον κόσμο.
Στο βιβλίο ο Μανδηλάς περιγράφει την πορεία δύο νέων από τη συνειδητοποίηση της διαφορετικότητάς τους μέχρι τη δημιουργία ενός βήματος έκφρασης και, παράλληλα, μεταφέρει στον σύγχρονο αναγνώστη τη μαγεία του να δημιουργείς, να σελιδοποιείς, να τυπώνεις και να διανέμεις ένα underground περιοδικό, εκτός εκδοτικού κυκλώματος μάλιστα, στις αρχές της δεκαετίας του ‘80.
Στις σελίδες του περιοδικού, τεύχη του οποίου πωλούνται ακόμα σε διαδικτυακά βιβλιοπωλεία και παλαιοβιβλιοπωλεία μιας και θεωρούνται συλλεκτικά έντυπα, παρουσιάστηκαν θέματα που απασχόλησαν το νεολαιίστικο κίνημα και τις προοδευτικές κοινωνικοπολιτικές ομάδες της δεκαετίας του 1980: η γυναικεία χειραφέτηση και ζήτημα των αμβλώσεων, τα ψυχεδελικά ναρκωτικά, η αντιψυχιατρική, ο παγανισμός, ο σαμανισμός και η επιστροφή στη φύση, το punk ως μουσική και lifestyle ρήξης με τον συντηρητικό καθωσπρεπισμό, η ιδεολογική κι αισθητική σύγκρουση Ανατολής και Δύσης, η underground λογοτεχνία και των κίνημα των Beatniks, όλη η όμορφη, απελευθερωτική και συγκρουσιακή τέχνη που ξεπήδησε από τους αγώνες του δεύτερου μισού του 20ου αιώνα.
Αν κάνετε μια βόλτα στα ψαγμένα βιβλιοπωλεία των Εξαρχείων, αν περάσετε από τα παλαιοβιβλιοπωλεία στο Μοναστηράκι είναι απολύτως βέβαιο ότι κάποια στιγμή θα σταθείτε τυχεροί: μέσα σε ντάνες εφημερίδων και περιοδικών της δεκαετίας του ’80, όπου το κιτς, η υπερβολή και η αισθητική του νεοπλουτισμού είχαν κατακλύσει τον περιοδικό Τύπο στην Ελλάδα, κάποιο τεύχος της «Ανοιχτής Πόλης» θα σας περιμένει. Πληρώστε το και αποκτήστε το.
Μια πύλη στον χρόνο είναι, ανοίξτε την. Ένα πέρασμα από αυτά που δεν βρέθηκαν ποτέ είναι, μπείτε άφοβα και αφεθείτε στη μαγεία της «Ανοιχτής Πόλης»…
