Στις 20 Ιουλίου 1944, σε μια από τις πιο κρίσιμες στιγμές του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, εκδηλώθηκε η πιο γνωστή απόπειρα δολοφονίας του Αδόλφου Χίτλερ.
Το σχέδιο, που έμεινε στην ιστορία ως «Επιχείρηση Βαλκυρία» (Operation Valkyrie), είχε διπλό στόχο: την εξόντωση του ηγέτη της ναζιστικής Γερμανίας και την ανατροπή του καθεστώτος του Τρίτου Ράιχ, προκειμένου να τερματιστεί ένας πόλεμος που οδηγούσε τη χώρα και την Ευρώπη στην καταστροφή.
Η απόπειρα πραγματοποιήθηκε στο στρατιωτικό αρχηγείο του Χίτλερ, το περίφημο «Wolfsschanze» («Λημέρι του Λύκου»), στην Ανατολική Πρωσία. Ο συνταγματάρχης Claus von Stauffenberg (κεντρική φωτογραφία), ένας από τους κεντρικούς οργανωτές της συνωμοσίας, μετέφερε μια βαλίτσα με εκρηκτικά στη στρατιωτική σύσκεψη όπου βρισκόταν ο Χίτλερ. Ωστόσο, η αλλαγή της θέσης της βαλίτσας και η κατασκευή του χώρου συνέβαλαν στο να περιοριστεί η ισχύς της έκρηξης. Ο Χίτλερ τραυματίστηκε, αλλά επέζησε. Δείτε φωτογραφίες εδώ.
Η συνωμοσία δεν αποτέλεσε μια αυθόρμητη κίνηση της τελευταίας στιγμής. Οι απαρχές της εντοπίζονται ήδη στον χειμώνα του 1941-1942, όταν άρχισε να συγκροτείται ένας ευρύτερος κύκλος αντιστασιακών μέσα στους κρατικούς μηχανισμούς, τη διοίκηση, τον στρατό και την αστυνομία. Ανάμεσά τους βρίσκονταν υψηλόβαθμοι αξιωματικοί, διπλωμάτες, δημόσιοι λειτουργοί και άνθρωποι που, αν και προέρχονταν από διαφορετικές πολιτικές παραδόσεις, είχαν καταλήξει στο ίδιο συμπέρασμα: ότι η ναζιστική ηγεσία οδηγούσε τη Γερμανία σε ηθική και εθνική καταστροφή.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το πολιτικό όραμα που εξέφραζαν αρκετοί από τους συνωμότες. Δεν αποτελούσαν μια ομοιογενή πολιτική ομάδα, καθώς ανάμεσά τους υπήρχαν συντηρητικοί, φιλελεύθεροι, χριστιανοί στοχαστές και άνθρωποι με κοινωνικά προοδευτικές αντιλήψεις. Κοινός τόπος, όμως, ήταν η επιθυμία για μια νέα Γερμανία βασισμένη στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια, την κοινωνική ευθύνη, τη χριστιανική ηθική, το κράτος δικαίου και την ειρηνική συνεργασία με τις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες.
Μετά την αποτυχία της απόπειρας, το ναζιστικό καθεστώς εξαπέλυσε ένα τεράστιο κύμα διώξεων. Χιλιάδες άνθρωποι συνελήφθησαν και εκατοντάδες εκτελέστηκαν, ανάμεσά τους και ο φον Στάουφενμπεργκ. Παρότι η «20ή Ιουλίου» δεν κατάφερε να αλλάξει την εξέλιξη του πολέμου, παρέμεινε ένα ισχυρό σύμβολο αντίστασης απέναντι στον ολοκληρωτισμό.
Η ιστορική σημασία της ημέρας αυτής βρίσκεται ακριβώς στο γεγονός ότι απέδειξε πως ακόμη και μέσα στον πυρήνα ενός αυταρχικού καθεστώτος υπήρξαν άνθρωποι που επέλεξαν να αμφισβητήσουν την εξουσία και να αναλάβουν το κόστος μιας πράξης που θεωρούσαν ηθικά αναγκαία.
